W liczbach

miejscowości z Łańcuchami Światła w lipcu 2017

200+

podpisów pod apelem „Sądy wolne od polityków!” (54 764 na 22.07.2017)

60 000

miast zgłoszonych do demonstracji 3xW 24.11.2017

114

aktywistek i aktywistów uznało Łańcuchy Światła za najważniejsze działanie 2017 roku (ankieta, 7229 osób)

58%

podpisów pod apelem „Zostańcie” do sędziów SN, przekazanych 13.04.2018

10 000+

osób zrzuciło się na billboardy „Zrezygnuj z KRS”

1 000+

Zanim zapłonęły świece: Trybunał i „Sądy wolne od polityków”

Batalię o sądy zaczęliśmy od Trybunału Konstytucyjnego. W grudniu 2015 roku apelowaliśmy do prezydenta o niepodpisywanie nowelizacji ustawy o TK, a gdy rząd zapowiedział, że nie opublikuje wyroku Trybunału, zbieraliśmy podpisy pod apelem „Zakończcie wojnę o Trybunał Konstytucyjny”. Wyrok został opublikowany. 8 marca 2017 roku rząd przyjął projekt Zbigniewa Ziobry zmieniający ustawę o KRS. W tym samym miesiącu uruchomiliśmy apel „Sądy wolne od polityków!”, w którym pisaliśmy, że sądy wymagają reformy, ale sprawiedliwości nie mogą wymierzać politycy. Pod Sejmem zagraliśmy happening „Krajowa Rada Ziobrownictwa”: aktywiści w togach sędziego i prokuratora wisieli na sznurkach trzymanych przez polityka. 22 lipca 2017 roku pod apelem było 54 764 podpisów, a w kolejnych miesiącach liczba przekroczyła 60 tysięcy.

Lipiec 2017: Łańcuchy Światła i dwa weta

W lipcu 2017 roku Sejm w kilka dni przyjął ustawy o KRS, o sądach powszechnych i o Sądzie Najwyższym; ta ostatnia zakładała wymianę całego składu SN. Zainicjowaliśmy wtedy Łańcuchy Światła, wieczorne zgromadzenia ze świeczkami pod Sądem Najwyższym na placu Krasińskich. 16 lipca na fasadzie SN wyświetliliśmy napis „To jest nasz sąd”, a na scenie stał fortepian. Formuła była włączająca: bez emblematów partyjnych, bez wystąpień polityków, z dwoma hasłami. Podobne zgromadzenia odbyły się w ponad 200 miejscowościach w Polsce i za granicą, od Mrągowa po Rzeszów.

Jakub Kocjan dołączył do nas wtedy jako wolontariusz, wkrótce po maturze. Rozdawał świeczki na placu Krasińskich, dzwonił po artystach i drukarniach, pomagał z logistyką, a potem przez lata prowadził kampanię praworządnościową. 24 lipca prezydent zawetował dwie z trzech ustaw, w tym ustawę o Sądzie Najwyższym. Pół roku później podpisał niemal te same przepisy, ale zyskany czas pozwolił sędziom skierować pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości UE, a nam zacząć kampanię wobec Komisji Europejskiej. We wrześniu, gdy w Kancelarii Prezydenta pisano nowe ustawy, aktywistki i aktywiści wysyłali do prezydenta własne listy przez nasz formularz „Chcę zgodnych z konstytucją i szeroko skonsultowanych ustaw dot. sądów”.

Jesień 2017: faksy, 3xW i powrót łańcuchów

4 listopada 2017 roku zaprosiliśmy do wysyłania faksów do Zofii Romaszewskiej, doradczyni prezydenta, by stanęła po stronie Konstytucji. 21 listopada 27 organizacji, od Wolnych Sądów i Amnesty International przez Fundację Batorego i Iustitię po Ogólnopolski Strajk Kobiet, wydało wspólne oświadczenie z żądaniem wstrzymania prac nad prezydenckimi ustawami, konsultacji społecznych i dwóch wet. 24 listopada pod hasłem 3xW, „Wolne Sądy, Wolne Wybory, Wolna Polska”, zwołaliśmy demonstracje przed sądami o 19:00; w dniu komunikatu zgłosiło się ponad 114 miast, do tego Kopenhaga i Zagrzeb.

Sejm ustawy przyjął, więc 14 grudnia o 19:00 Łańcuch Światła wrócił pod Pałac Prezydencki, a protesty odbyły się też w Poznaniu, Wrocławiu, Łodzi i kilkudziesięciu mniejszych miejscowościach. Piotr Cykowski mówił wtedy, że władza przeciągała prace, bo wie, że gdy zimno i święta za pasem, trudno protestować. Prezydent ustawy podpisał. 20 grudnia 2017 roku Komisja Europejska po raz pierwszy w historii UE uruchomiła procedurę z artykułu 7 Traktatu. W ankiecie z początku 2018 roku 58 procent z 7229 osób uznało Łańcuchy Światła za najważniejsze działanie ruchu w 2017 roku.

Wiosna 2018: „Nie kandydujcie”, „Zostańcie” i pierwsze posiedzenie neoKRS

W styczniu 2018 roku razem z Wolnymi Sądami zaapelowaliśmy do sędziów, by nie kandydowali do KRS wybieranej przez Sejm; w niespełna dwa tygodnie podpisało się blisko 5,5 tysiąca osób, a kandydatur było osiemnaście. Ponad tysiąc osób zrzuciło się na billboardy z nazwiskami kandydatów i hasłem „Zrezygnuj z KRS! Kadencja minie, wstyd zostanie” w 11 miastach i 6 lokalnych tygodnikach. AMS, Polska Press i Jet Line odmówiły ich publikacji, więc 26 lutego aktywistki i aktywiści stanęli z plakatami pod Sądem Rejonowym przy Marszałkowskiej 82.

W marcu uruchomiliśmy apel do sędziów Sądu Najwyższego, by mimo ustawy skracającej ich kadencje zostali na stanowiskach. 12 kwietnia kilkaset osób ułożyło ze świec na placu Krasińskich napis ZOSTAŃCIE, a następnego dnia przekazaliśmy Pierwszej Prezes SN Małgorzacie Gersdorf apel z ponad 10 tysiącami podpisów. Kilka godzin później oświadczyła, że głosy obywateli skłoniły ją do pozostania na stanowisku. Przed Zgromadzeniem Ogólnym SN drukowaliśmy i zanosiliśmy sędziom osobiste listy od aktywistek i aktywistów. 27 kwietnia, w dniu pierwszego posiedzenia KRS wybranej głosami PiS i Kukiz’15, pikietowaliśmy pod jej siedzibą.

Lipiec 2018: tarcze, Komitet Rozbiórki i złamany długopis

26 czerwca 2018 roku z Frontem Europejskim, Wolnymi Sądami, KOD, Obywatelami RP i Warszawskim Strajkiem Kobiet manifestowaliśmy pod przedstawicielstwem Komisji Europejskiej, domagając się skargi do TSUE na ustawę o SN. 2 lipca Komisja wszczęła postępowanie. 3 lipca o 21:00 ludzie stanęli pod sądami w około 70 miejscowościach, od Białej Podlaskiej po Żory, a także w Lizbonie i Londynie. 4 lipca o 8:00 tysiące osób z tarczami KONSTYTUCJA witało Pierwszą Prezes idącą do pracy; Zgromadzenie Ogólne SN ustaliło, że jej kadencja trwa do 30 kwietnia 2020 roku.

24 lipca pod siedzibą KRS przy Rakowieckiej 30 odsłoniliśmy jej nową nazwę: Komitet Rozbiórki Sądownictwa. Ekipa rozbiórkowa wniosła portrety Ziobry, Dudy i Kaczyńskiego, a wstęgę przeciął „Ziobro”. 26 lipca o 21:00 pod Pałacem Prezydenckim stanął czterometrowy złamany długopis; zanim zgromadzenie się zaczęło, prezydent podpisał ustawę przyspieszającą wymianę sędziów SN. Po rozwiązaniu zgromadzenia policja użyła gazu łzawiącego wobec kilkunastu osób, a my w oświadczeniu wezwaliśmy ją do wyjaśnienia zdarzeń. Odpowiedzi policji w naszych źródłach nie ma. 30 sierpnia Sąd Najwyższy skierował pytania prejudycjalne do TSUE, a 24 września Komisja Europejska zaskarżyła Polskę do Trybunału. Pod biurem KE skandowaliśmy wtedy „Dziękujemy”.