W liczbach

podpisy pod apelem „Zostawcie Bodnara” do posłów i posłanek, stan na 15 września 2017 (cel 50 000)

35 397

aktywistek i aktywistów uznało solidarność z RPO za najważniejsze działanie 2017 roku

18%

podpisy pod poparciem Zuzanny Rudzińskiej-Bluszcz

16 954

wpłaty, które sfinansowały film „Adam Bodnar: Rzecznik naszych praw”

356

maile od 7161 osób do senatorów w sprawie Lidii Staroń, czerwiec 2021

23 291

podpisy pod apelem o wysłuchanie publiczne kandydatów na RPO, 2026

3510

2016-2017. Zostawcie Bodnara

Adam Bodnar był Rzecznikiem od 2015 roku i w latach demontażu praworządności pozostał jednym z ostatnich niezależnych głosów instytucji państwa. Gdy zaczęły się ataki na Rzecznika, uruchomiliśmy apel do posłów i posłanek „Zostawcie Bodnara, rzecznika naszych praw!”. Przypominaliśmy w nim, że Rzecznik interweniował w sprawach praw dzieci w sierocińcach, osób z niepełnosprawnościami, kobiet molestowanych w wojsku, dyskryminacji osób LGBT i kibica zbyt długo przetrzymywanego w areszcie, a do tego bronił niezależności Trybunału Konstytucyjnego. 15 września 2017 roku pod apelem było 35 397 podpisów z celu 50 tysięcy. W ankiecie z początku 2018 roku 18 procent aktywistek i aktywistów wskazało solidarność z RPO jako najważniejsze działanie 2017 roku, zaraz po Łańcuchach Światła. Na dysku kampanii wątek ma numer 37, a w sierpniu 2016 roku zrobiliśmy pierwszą ankietę w sprawie Rzecznika.

2020-2021. Społeczna kandydatka i trzy podejścia PiS

Kadencja Bodnara kończyła się w 2020 roku, a Konstytucja wymaga, by Sejm powołał Rzecznika za zgodą Senatu. PiS nie miał wystarczającej większości, by przeforsować własnego kandydata, więc potrzebny był konsensus. Poparliśmy społeczną kandydatkę, mecenas Zuzannę Rudzińską-Bluszcz, zgłoszoną przez szerokie grono organizacji, od lokalnych i katolickich po grupy LGBT+. 5 października 2020 roku sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka zaopiniowała ją negatywnie minimalną większością głosów. Pod naszym apelem było wtedy 7,5 tysiąca podpisów i zapowiedzieliśmy doręczenie go w środę na skrzynki wszystkich posłanek i posłów; ostatecznie pod poparciem kandydatki podpisały się 16 954 osoby. W styczniu 2021 roku Sejm wskazał na urząd Piotra Wawrzyka, posła PiS i wiceministra spraw zagranicznych. Apelowaliśmy do senatorek i senatorów KO, Lewicy, Koalicji Polskiej i Polski 2050 o odrzucenie czynnego polityka, a Senat kandydatury nie zaakceptował. W lutym 2021 roku Rudzińska-Bluszcz zawiesiła kandydaturę „do czasu, kiedy wybór będzie merytoryczny”, a aktywistki i aktywiści wpisywali jej podziękowania do księgi na naszej stronie. W marcu zajęliśmy się kandydaturą senatora Libickiego.

W niedzielę 7 lutego 2021 roku o 20.00 na Facebooku i YouTube Akcji miał premierę film „Adam Bodnar: Rzecznik naszych praw”. Dokument trwający niecałą godzinę wyreżyserowała kampanierka Natalia Kowalik, a sfinansowało go 356 wpłat od osób z ruchu. Obok Rzecznika wystąpili w nim m.in. Piotr Cykowski, Maria Ejchart-Dubois, Beata Siemieniako, Danuta Przywara, Piotr Siergiej, Stanisław Zakroczymski i Anna Mazurczak.

2021. Wróblewski, Staroń, Wiącek

W maju 2021 roku Senat nie zgodził się na Bartłomieja Wróblewskiego, kandydata PiS i autora wniosku do tzw. Trybunału Konstytucyjnego, przez który zaostrzono prawo aborcyjne. Jak pisaliśmy 15 maja, „niewiele brakowało, by stało się inaczej”. W czerwcu Sejm wskazał senatorkę Lidię Staroń, a głosowanie w Senacie wisiało na włosku. Wezwaliśmy do pisania do trzech senatorów spoza demokratycznej opozycji, którzy się wahali: Józefa Zająca z Porozumienia, Wadima Tyszkiewicza i Krzysztofa Kwiatkowskiego. Tłumaczyliśmy, że wstrzymanie się od głosu działa na korzyść kandydatki. 7161 osób wysłało 23 291 maili i Senat kandydatury nie poparł.

Kolejnym kandydatem został prof. Marcin Wiącek z Katedry Prawa Konstytucyjnego UW. 2 czerwca 2021 roku dyrektorka Karolina Skowron wysłała mu list z pięcioma pytaniami: o tzw. TK i sędziów dublerów, o nagonkę na osoby LGBT+, o prawo do mieszkania i kryzys bezdomności, o klimat i o zakaz zgromadzeń. Przed wysłuchaniem w Senacie 21 lipca zebraliśmy pytania od osób z ruchu, od Marty z Inowrocławia po Ludwikę z powiatu tarnowskiego, i przekazaliśmy je senatorkom i senatorom. Wiącek odpowiedział, dostał od nas kredyt zaufania i poparcie. W lipcu 2021 roku kadencję Bodnara przerwał tzw. Trybunał Julii Przyłębskiej. Na pożegnanie przekazaliśmy Rzecznikowi portret-mozaikę ułożony ze zdjęć aktywistek i aktywistów Akcji z podpisem „Rzecznik naszych praw w latach 2015-2020. Dziękujemy!”.

2024. List do ministra

Po wyborach 2023 roku Adam Bodnar został ministrem i prokuratorem generalnym. 29 maja 2024 roku napisaliśmy do niego list otwarty „Gdzie dziś jest granica praw człowieka?”. Przypomnieliśmy, że broniliśmy go i niezależności jego urzędu, i zażądaliśmy zakończenia przemocy na granicy polsko-białoruskiej, ukarania winnych i zaprzestania represji prokuratury wobec osób niosących pomoc humanitarną. Na odpowiedź daliśmy czas do 4 czerwca; odpowiedzi ministra w naszych źródłach nie ma.

2026. Pierwsze wysłuchanie w Sejmie

W lipcu 2026 roku kończyła się kadencja Marcina Wiącka. 23 maja na Naszej Demokracji ruszył apel „RPO z autorytetem, nie z partyjnym biletem” o publiczne wysłuchanie kandydatek i kandydatów i udział organizacji społecznych w wyborze. Razem z ponad 160 organizacjami z inicjatywy „Nasz Rzecznik” zaapelowaliśmy do Marszałka Sejmu i Marszałkini Senatu o wzmocnienie standardów; apel podpisało 3510 osób. Kandydowali mecenas Sylwia Gregorczyk-Abram, zgłoszona przez KO, i Adam Borowski, zgłoszony przez PiS. Zaprosiliśmy oboje na otwarte spotkania online w blokach tematycznych, od praw kobiet i dzieci po ochronę środowiska. Kandydat PiS nie przyszedł na żadne z 30 godzin wysłuchań obywatelskich. Tylko w 2024 roku do Biura RPO wpłynęło 77 925 wniosków.

Marszałek Sejmu ogłosił pierwsze w historii wysłuchanie publiczne kandydatów na RPO. Odbyło się 14 lipca 2026 roku, trwało siedem godzin, wzięło w nim udział około 90 przedstawicielek i przedstawicieli organizacji. W imieniu ruchu pytanie zadała Anna Tomaszewska, a o jego wyborze zdecydowało w ankiecie 1615 osób; 7 na 10 wskazało falę nienawiści i przemocy na ulicach oraz odpowiedzialność osób publicznych, które ją nakręcają. Kandydatka odpowiedziała, że wobec grup, z których politycy robią „figurę wroga”, „rzecznik czuwa, widzi i reaguje, nie będzie przyzwolenia”. Kandydat PiS stwierdził, że Konwencja stambulska „w Polsce nie obowiązuje”, a uchwały o „strefach wolnych od LGBT” „nikogo nie dyskryminowały”. 17 lipca Sejm wybrał Sylwię Gregorczyk-Abram na Rzeczniczkę Praw Obywatelskich. Jej deklaracje zebraliśmy w jednym miejscu z dosłownymi cytatami, by rozliczać z nich przez pięć lat.