Od „Uchodźcy witajcie” do „Stop pushbackom”
Historia Akcji Demokracji › Historie kampanii
Historia kampanii · 2015-2026
Od „Uchodźcy witajcie” do „Stop pushbackom”
Zaczęliśmy w 2015 roku od kampanii „Uchodźcy witajcie” i demonstracji „Solidarni z uchodźcami”. Przez jedenaście lat sprzeciwialiśmy się deportacjom dzieci, stanowi wyjątkowemu i murowi na granicy z Białorusią, a razem ze 101 organizacjami domagaliśmy się końca pushbacków. W październiku 2026 roku nasz apel o przepis grożący trzema latami więzienia za podanie zupy zebrał 3 000 podpisów w dobę, a MSWiA wycofało się z projektu tego samego dnia.

W liczbach
- podpisów w 3 dni pod „Afganistan S.O.S”, doręczone do KPRM 20.08.2021
- ponad 6 000
- podpisów w weekend pod „Nie dla polityki stanu wyjątkowego”, 14 organizacji
- 3 412
- podpisy pod apelem do PCK doręczonym 17.11.2021
- 12 153
- inicjatorów apelu „Stop pushbackom!” (2024)
- 101 organizacji i ponad 500 osób
- podpisów w dobę pod apelem o zupę; MSWiA wycofało przepis tego samego dnia
- 3 000
2015-2019. Witajcie, Podlasie, Terespol i deportacje dzieci
Kampania „Uchodźcy witajcie” była jedenastą w historii Akcji, tak ją numeruje nasze archiwum kampanii. 12 września 2015 roku współorganizowaliśmy w Warszawie demonstrację „Solidarni z uchodźcami”. W 2016 roku prowadziliśmy na starej platformie dzialaj.akcjademokracja.pl apel „Uchodźcy. Wybory na Podlasiu”, a w 2017 roku kampanię o przejściu granicznym w Terespolu, które w naszych materiałach nazwaliśmy „granicą bezprawia”. Po oblężeniu Aleppo zbudowaliśmy stronę /aleppowsparcie z listą siedmiu organizacji, przez które można było pomóc ofiarom wojny w Syrii.
Na Naszej Demokracji w 2017 i 2018 roku tysiące osób podpisało apel w obronie rodziny zagrożonej deportacją, która „już zapuściła korzenie w Polsce”, i dopiero wtedy sprawą zainteresowały się media. 20 czerwca 2019 roku, w Światowy Dzień Uchodźcy, nagłośniliśmy apel Stowarzyszenia Interwencji Prawnej do Komendanta Straży Granicznej o przestrzeganie Konwencji o Prawach Dziecka i zaprzestanie deportacji dzieci, także tych, które „płynnie mówią po polsku, chodzą do polskiej szkoły, nie znają innego kraju”. W tym samym roku żądaliśmy wstrzymania deportacji czeczeńskiego opozycjonisty Tumso Abdurakhmanova.

2021. Afganistan, stan wyjątkowy i mur
W sierpniu 2021 roku, po przejęciu Kabulu przez talibów, w trzy dni zebraliśmy ponad 6 tysięcy podpisów pod apelem „Afganistan S.O.S”. 20 sierpnia aktywistki i aktywiści Akcji stanęli z nimi przed Kancelarią Premiera pod hasłem „zdrada”.
2 września 2021 roku prezydent wprowadził stan wyjątkowy w pasie przy granicy z Białorusią. Usnarz Górny i koczująca tam grupa uchodźców i uchodźczyń zostały odcięte od mediów, organizacji i medyków. Następnego dnia uruchomiliśmy apel „Nie dla polityki stanu wyjątkowego”. Do poniedziałku 6 września podpisało go 3 412 osób, a poparło 14 organizacji, m.in. Amnesty International, Fundacja Ocalenie, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Ogólnopolski Strajk Kobiet i Stowarzyszenie Interwencji Prawnej. Tego samego dnia wyszliśmy na demonstrację. Jesienią Sejm pracował nad zmianą ustawy o cudzoziemcach, która pozwalała Straży Granicznej spisać protokół i od ręki wydać „zarządzenie o przekroczeniu granicy wbrew przepisom prawa”, wykonywane natychmiast. Razem z Grupą Granicą uruchomiliśmy wysyłkę maili do 15 szefowych i szefów klubów opozycji, od Barbary Nowackiej po Władysława Kosiniaka-Kamysza, z apelem o głosowanie przeciw, bo celem projektu było „zalegalizowanie już istniejącej praktyki wywózek”.
13 października 2021 roku Sejm na nocnym posiedzeniu zajął się specustawą o murze na granicy, a następnego dnia ją uchwalił. Ustawa wyłączała prawo budowlane, wodne, ochrony środowiska i zamówień publicznych, a koszt szacowano na prawie 2 miliardy złotych. Wspólnie z WeMove.eu żądaliśmy od Sejmu i Senatu powstrzymania budowy. W listopadzie, gdy białoruskie służby spychały na granicę coraz większe grupy ludzi, zbieraliśmy podpisy pod apelem Grupy Granica do Frontexu, UNHCR, Rzecznika Praw Obywatelskich i Komisarza Praw Człowieka Rady Europy o niezależnych obserwatorów i pomoc medyczną, a także pod apelem „Media na granicy!”. 17 listopada 2021 roku pod siedzibą Polskiego Czerwonego Krzyża przy Mokotowskiej 14 doręczyliśmy apel Joanny Zalewskiej, który na Naszej Demokracji podpisały 12 153 osoby. Apel kontynuował wezwanie Danuty Kuroń: pomoc w strefie jest statutowym obowiązkiem PCK, „po to jesteście”. W komunikacie z 16 listopada pisaliśmy, że PCK wjeżdża do strefy tylko sporadycznie, w towarzystwie Biura Rzecznika Praw Obywatelskich; o reakcji organizacji po doręczeniu nasze wpisy nie mówią.
2022-2023. Równy dostęp do pomocy i podcast o polityce migracyjnej
Gdy 8 marca 2022 roku Sejm głosował specustawę o pomocy obywatelom i obywatelkom Ukrainy, razem z organizacjami uchodźczymi zwołaliśmy konferencję przed parlamentem. Popieraliśmy uwagi Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka i Stowarzyszenia Interwencji Prawnej: równy dostęp do pomocy dla bliskich obywateli Ukrainy z państw trzecich, więcej czasu na legalizację pobytu i pobyt na podstawie innych dokumentów niż paszport, którego często nie mają dzieci.
W lipcu 2023 roku, gdy politycy przed wyborami sięgnęli po temat migracji, Piotr Cykowski nagrał odcinek podcastu Cafe Akcja z Anną Tomaszewską, naszą kampanierką od praw człowieka, i Kaliną Czwarnóg z Fundacji Ocalenie. Padło w nim zdanie, że „brak polityki migracyjnej to też jakaś polityka”, a jej skutkiem jest przyzwolenie na segregację i rasizm.

2024. Stop pushbackom i przesłanie Agnieszki Holland
Po zmianie władzy przypomnieliśmy koalicji, po co wygrała. 16 stycznia 2024 roku dołączyliśmy do apelu „Zakończmy przemoc na granicy. Stop pushbackom!”, zainicjowanego przez 101 organizacji i ponad 500 osób pracujących z cudzoziemkami i cudzoziemcami. Żądaliśmy od ministra Marcina Kierwińskiego pisemnych instrukcji dla Straży Granicznej, uchylenia rozporządzenia Mariusza Kamińskiego i Macieja Wąsika z 13 marca 2020 roku oraz uchylenia art. 303 ust. 1 pkt 9a i art. 303b ustawy o cudzoziemcach. Według OKO.press po obu stronach granicy zginęło do tego czasu co najmniej 55 osób.
Na naszą demonstrację przeciw pushbackom w marcu 2024 roku Agnieszka Holland, która nie mogła przyjechać, bo pracowała za granicą, napisała przesłanie. Słowa rządu o „humanitarnych pushbackach” nazwała w nim czystą hipokryzją i pytała, czy stać nas na „zgodne z konwencjami procedury”. 29 maja 2024 roku wysłaliśmy list do ministra sprawiedliwości Adama Bodnara z pytaniem, „gdzie dziś jest granica praw człowieka”, i z żądaniem odpowiedzi przed 4 czerwca. Powoływaliśmy się na art. 40 Konstytucji, który zakazuje tortur.
2026. Ustawa wygaszająca, Dzień Uchodźcy i zupa za trzy lata więzienia
W maju 2026 roku ruszyła nasza kampania „Ratujmy” przeciw ustawie wygaszającej pomoc dla uchodźców wojennych z Ukrainy: zebraliśmy historie osób, które od 1 lipca straciłyby leczenie, i narzędzie do wysyłania maili do posłanek i posłów; w cztery dni post o kampanii zobaczyło ponad 1,5 miliona osób. 27 maja złożyliśmy obywatelskie wotum nieufności wobec wiceministra Macieja Duszczyka, odpowiedzialnego za ustawę zawieszającą prawo do azylu, którą Biuro Legislacyjne Senatu uznało za sprzeczną z art. 56 Konstytucji, oraz za przepisy pozwalające zamykać dzieci bez opieki w ośrodkach strzeżonych. 1 lipca OKO.press założyło na Naszej Demokracji apel o korektę tej polityki, bo w samym Gorzowie większość ze 100 mieszkanek i mieszkańców ośrodka, w tym 45 dzieci, traciła prawo pobytu; po artykule podpisało go ponad 2 150 osób.
20 czerwca 2026 roku, w Światowy Dzień Uchodźcy, spotkaliśmy się z Otwartą Rzecząpospolitą i KOD Mazowsze na Placu Zamkowym, a tego samego wieczoru miał premierę odcinek Cafe Akcja z dr Hanną Machińską o deklaracji z Kiszyniowa, którą 15 maja podpisało 46 państw, i o Afgańczykach deportowanych do Kabulu mimo zabezpieczeń Trybunału. Później Katarzyna Przyborska rozmawiała w Cafe Akcja z Maciejem Nowickim z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka o pakcie migracyjnym i z Mateuszem Rybakiem, który w 2021 roku, mając czternaście lat, poszedł pod Usnarz Górny sprawdzić, czy ludzie nazywani w mediach terrorystami naprawdę nimi są.
14 października 2026 roku MSWiA zaproponowało, by za „umożliwianie lub ułatwianie pobytu” osobie bez dokumentów groziło do 3 lat więzienia, bez dotychczasowego warunku działania dla korzyści. Dzień przed posiedzeniem Stałego Komitetu Rady Ministrów uruchomiliśmy apel „Co to za kraj, że za miskę zupy na 3 lata do ciupy?”. Przypomnieliśmy piątkę z Hajnówki, która w marcu 2022 roku nakarmiła w lesie rodzinę z Iraku z siedmiorgiem dzieci i podwiozła ją 13 kilometrów, za co stanęła przed sądem i została uniewinniona. W niecałe 5 godzin apel podpisało ponad 1 500 osób, dzień później ponad 3 000. 15 października MSWiA ogłosiło, że art. 264a kodeksu karnego zostaje w obecnym brzmieniu.

Co z tego wyszło
Jedyną pełną reakcję dało MSWiA: 15 października 2026 roku, dzień po starcie apelu o „miskę zupy”, ogłosiło, że art. 264a kodeksu karnego zostaje w obecnym brzmieniu. Wcześniej adresaci odmawiali albo milczeli. Prezydent i rząd utrzymali stan wyjątkowy po naszym apelu z września 2021 roku, Sejm 14 października 2021 roku uchwalił specustawę o murze mimo wspólnego z WeMove.eu żądania, a zapora stanęła w 2022 roku. Jak głosowały kluby opozycji, do których pisaliśmy z Grupą Granica w sprawie ustawy o cudzoziemcach, w naszych źródłach nie ma. Polski Czerwony Krzyż przed doręczeniem 12 153 podpisów 17 listopada 2021 roku wjeżdżał do strefy „sporadycznie”, a co zrobił po doręczeniu, nasze wpisy nie mówią. Bez odpowiedzi w źródłach zostały też apele do Komendanta Straży Granicznej z 2019 roku, do KPRM w sprawie Afganistanu z sierpnia 2021 roku, do Frontexu, UNHCR i RPO z listopada 2021 roku, do ministra Marcina Kierwińskiego o koniec pushbacków z 2024 roku, list do ministra Adama Bodnara z 29 maja 2024 roku oraz maile do posłanek i posłów w kampanii „Ratujmy” i wotum nieufności wobec wiceministra Macieja Duszczyka z 2026 roku. Pośrednim efektem jest koalicja, w której od 2021 roku działamy z Grupą Granica, SIP, HFPC i Fundacją Ocalenie, oraz zdolność reakcji w jeden dzień, którą w 2026 roku pokazały apel o patrole Bronimy Polskiej Granicy (przeszukania i dochodzenie prokuratury) i apel o zupę.
Źródła
- 2015-2022, indeks folderów dysku Kampanie: „11. Uchodźcy witajcie”, „24. Uchodźcy – Wybory na Podlasiu”, „56. Terespol”, „59. Igor”, „83. TUMSO”, „143. Afganistan/Afganistan SOS offline 20 8 2021”, „144. Nie dla polityki stanu wyjątkowego/Demo 6 września 2021”, „147. Przeciw zmianom do ustawy o cudzoziemcach”, „148. Nie dla muru”, „151. Media na granicy!”, „PCK”, drive_kampanie_foldery.txt
- 2016-04-15 (snapshot), Uchodźcy. Wybory na Podlasiu
- 2017-04, plik terespol-granica-bezprawia.jpg w uploads 2017/04, cdx_2015_2017.txt
- 2017-05-11 (snapshot), Wsparcie dla Aleppo
- 2018-04-16, Załóż apel na Naszej Demokracji (rodzina zagrożona deportacją)
- 2019-06-20, STOP deportacjom dzieci! Deportacja to nie zabawa!
- 2019-07-23 (snapshot), Żądamy wstrzymania deportacji czeczeńskiego opozycjonisty Tumso Abdurakhamova
- 2021-08-25, Afganistan S.O.S
- 2021-09-03, Nie dla polityki stanu wyjątkowego!
- 2021-09-06, NIE dla polityki stanu wyjątkowego. Apel Akcji Demokracji i 14 organizacji społecznych
- 2021-09-09 (snapshot), Apel o głosowanie przeciw zmianom do ustawy o cudzoziemcach
- 2021-10-05 (snapshot), Stop legalizacji push-backów
- 2021-10-15 (snapshot), Mur na granicy. Powstrzymajmy polski rząd przed budową
- 2021-11-08 (snapshot), Apel Grupy Granica do instytucji krajowych i międzynarodowych
- 2021-11-09 (snapshot), Media na granicy!
- 2021-11-16, Komunikat prasowy: konferencja „Wzywamy Polski Czerwony Krzyż na granicę”
- 2022-03-07, Zaproszenie dla mediów: równy dostęp do pomocy dla uchodźców z Ukrainy
- 2023-07-13, Podcast Cafe Akcja: nieistniejąca polityka migracyjna Polski
- 2024-01-16, Zakończmy przemoc na granicy. Stop pushbackom!
- 2024-03-26, Przesłanie Agnieszki Holland na demonstrację przeciwko pushbackom
- 2024-05-29, List do Adama Bodnara: gdzie dziś jest granica praw człowieka?
- 2026-05-25, Tysiące Polaków pomaga. Nie wygaszajmy świadczeń
- 2026-05-27, Obywatelskie wotum nieufności wobec wiceministra Duszczyka
- 2026-06-17, Patrole od Brauna straszą ludzi
- 2026-06-18, Spotkajmy się w Dzień Uchodźcy
- 2026-06-20, Hanna Machińska, Cafe Akcja #2
- 2026-07-01, Nie wyrzucajcie ukraińskich dzieci!
- 2026-08-30, Maciej Nowicki, Cafe Akcja #17
- 2026-09-20, Mateusz Rybak, Cafe Akcja #20
- 2026-10-14, Trzy lata więzienia za zupę? MSWiA wycofuje się z przepisu
- kalendarium, /info/historia-2/ (2019, 2021, 2022, 2024), historia_live.txt