Jak wygrać kampanię. Petycja to dopiero początek

Zanim zaczniesz: cel, adresat, teoria zmiany

Cel

Decyzja kogoś z zewnątrzz terminem, łatwa do sprawdzenia

Adresat

Konkretna osobaminister, nie rząd; posłanka, nie Sejm

Teoria zmiany

Jedno zdaniedlaczego decydent ustąpi pod naciskiem

1. Opisz cel jako zwycięstwo. Napisz, co będzie oznaczać wygraną, i sformułuj to przez decyzję kogoś z zewnątrz, a nie przez własne działania. „Rada gminy wycofa uchwałę o sprzedaży parku do końca roku” jest celem. „Zorganizujemy protest” jest taktyką.
2. Wybierz adresata z imienia i nazwiska. Osobę, która naprawdę decyduje i jest podatna na wpływ. Lepiej konkretny minister niż cały rząd, wybrany poseł niż 460 zajętych osób w Sejmie, prezes niż „firma”. Apel „do wszystkich Polaków” albo „do polityków” nikogo do niczego nie zobowiązuje.
3. Zapisz teorię zmiany w jednym zdaniu. Dlaczego ta osoba ustąpi? Polityk, który kreuje się na przyjaciela zwierząt, może ulec fali maili. Rząd podzielony w danej sprawie może przechylić masowy protest.
4. Odróżnij pilność od momentu. Pilność to nadchodząca decyzja: sesja rady, posiedzenie Sejmu, walne zgromadzenie. Im bliżej decyzji, tym chętniej ludzie działają. Moment to reakcja na wydarzenie i słabnie z każdym dniem. Przed startem rozpisz kalendarz kluczowych dat.
5. Narysuj mapę sił. Kto ma wpływ na decyzję i po której jest stronie? Kto jest „pośrodku” i da się go przekonać? Pomyśl, jak osłabić silnych przeciwników i przeciągnąć środek.
6. Nie myl podpisów z sukcesem. Liczba podpisów to środek, nie cel. Liczy się to, czy ruszył adresat. Badacze z Mobilisation Lab nazywają wielkość listy i liczbę podpisów „metrykami próżności”, bo łatwo je napompować.

Do planowania przyda się darmowy szablon Campaign Canvas Mobilisation Lab: wizja, co musi się zmienić, kto może pomóc, dlaczego wierzymy, że to zadziała, ryzyka i to, co mają zrobić ludzie.

Petycja, którą ludzie podpisują i udostępniają

• W pierwszym zdaniu napisz, czego oczekujesz od adresata. Szczegóły zostaw na uzasadnienie.
• Żądanie ma być tak konkretne, żeby dało się łatwo sprawdzić, czy zostało spełnione.
• Tytuł konkretny, łatwy do opowiedzenia, taki, który zmieści się w hashtagu. Może być zabawny.
• Opowiedz historię zamiast wykładu. Nikt nie wyszedł na ulicę z powodu wykresu kołowego. Pokaż ludzi, których sprawa dotyczy, i dlaczego trzeba działać teraz.
• Nie powtarzaj w tytule mitu, który chcesz obalić. Ludzie zapamiętują sam mit. Napisz, co jest prawdą.
• Uprzedź zarzuty krótkimi pytaniami i odpowiedziami: jak duży jest problem (z danymi i źródłem), ile kosztuje rozwiązanie i kto zapłaci, jak poradzili sobie inni.
• Daj tekst do przeczytania komuś spoza tematu i zapytaj, co zrozumiał. Pięć minut testu jest lepsze niż żaden. Prostotę języka sprawdzisz w Jasnopisie.
• Od razu przygotuj komplet: tekst do udostępnienia, dwie grafiki (jedną bez napisów, drugą z tytułem) i krótki link.

Krok po kroku zakładanie petycji opisujemy w części 1 poradnika, a maile do osób, które podpisały, w części 3.

Media i dziennikarze

• Zrób listę dziennikarek i dziennikarzy, którzy pisali o podobnych sprawach. Przy sprawie lokalnej zacznij od mediów lokalnych.
• Informuj media o przełomach: zbiórce podpisów, doręczeniu, odpowiedzi decydenta albo jej braku.
• Konferencję organizuj najlepiej we wtorek, środę lub czwartek przed południem.
• Pomyśl o dobrym zdjęciu, zanim pomyślisz o przemówieniu. Symbole działają lepiej niż słowa.
• Pamiętaj o własnych mediach: stronie petycji, profilach, mailach do osób, które podpisały.

Media społecznościowe

• Jeden post, jedna prośba. Zanim opublikujesz, zdecyduj, czy post ma informować, zachęcić do konkretnego działania, czy budować profil.
• Prośbę i link daj na grafice i w pierwszej linijce opisu, bo reszta się zwija. Format dopasuj do kanału: kwadrat, pion, relacje.
• Najbardziej angażują twarze i historie ludzi. Zdjęcia tylko z legalnego źródła i z podpisanym autorem.
• Planuj cykl postów zamiast jednego strzału. Powtarzaj treść na różne sposoby: grafika, krótkie wideo, relacja, cytat.
• Prowadź ludzi tam, gdzie algorytm nie decyduje: na stronę petycji, do newslettera, na stronę organizacji.
• Szukaj grup tematycznych i lokalnych („Zielony [miasto]”, „Rodzice z [osiedle]”). Ich członkinie i członkowie często podpisują jako pierwsi.
• Pokazuj zaangażowanie innych: zdjęcia z akcji, kulisy, liczbę podpisów, rozmowy z osobami, których sprawa dotyczy.
• Pilnuj komentarzy: odpowiadaj, a treści nienawistne ukrywaj albo zgłaszaj.

Pikieta, zgromadzenie, doręczenie podpisów

Najprostsza akcja w terenie w pięciu krokach

1. Umów spotkanie z decydentem, żeby przekazać podpisy.
2. Zaproś osoby, które podpisały petycję.
3. Zrób z doręczenia wydarzenie: rekwizyty, przebrania, pudła z podpisami, które pokazują skalę.
4. Zaproś lokalne media i przygotuj krótki komunikat.
5. Zrób zdjęcia i wyślij je ludziom, mediom i w sieć jeszcze tego samego dnia.

Przed doręczeniem rozpisz scenariusz: gdzie, co się dzieje, kto przychodzi, co mówisz decydentowi, a co dziennikarzom. Zapisz obietnice, które padną, żeby potem rozliczyć ich wykonanie. Adresat milczy? Opowiedz o tym mediom, zmobilizuj osoby, które podpisały, zorganizuj akcję pod biurem. Jedna osoba z planszą „Czekamy już 47 dni na odpowiedź” pod urzędem też jest akcją.

Prawo o zgromadzeniach w skrócie

Na podstawie ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. Prawo o zgromadzeniach, tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1389. Przed większym wydarzeniem przeczytaj całą ustawę albo skonsultuj się z prawniczką lub prawnikiem.

Role i bezpieczeństwo

• Przewodnicząca albo przewodniczący zgromadzenia nie ma innych zadań: otwiera i zamyka zgromadzenie, rozmawia z policją. Z mediami rozmawia ktoś inny.
• Wyznacz osobę od zdjęć (żeby trafiły do sieci jak najszybciej) i osobę, która prowadzi hasła i ustawia ludzi do zdjęcia.
• Miej plan B, jeden kanał komunikacji w zespole i osoby porządkowe w kamizelkach. Zimą herbata, latem woda.
• Daj głos osobom, których sprawa dotyczy. Krótkie przemowy, wspólne skandowanie, szacunek do oponentów. Pozwól ludziom zrobić własne transparenty, bo morze logotypów wygląda sztucznie.
• Zbieraj kontakty nowych osób, które przyszły. To przyszli współorganizatorzy.

Kampania lokalna i gmina

W sprawach lokalnych masz mocne narzędzie: obywatelską inicjatywę uchwałodawczą. Według art. 41a ustawy o samorządzie gminnym grupa mieszkańców z czynnym prawem wyborczym może sama złożyć projekt uchwały do rady gminy.

Gmina do 5000 mieszkańców

co najmniej 100 osóbart. 41a ust. 2 pkt 1

Gmina do 20 000 mieszkańców

co najmniej 200 osóbart. 41a ust. 2 pkt 2

Gmina powyżej 20 000

co najmniej 300 osóbart. 41a ust. 2 pkt 3

Projekt „staje się przedmiotem obrad rady gminy na najbliższej sesji po złożeniu projektu, jednak nie później niż po upływie 3 miesięcy od dnia złożenia projektu” (art. 41a ust. 3). Szczegółowe zasady, w tym komitet i formularz, określa uchwała rady gminy, zwykle dostępna w BIP.

• Ustal, kto naprawdę decyduje. Przy smogu uchwała antysmogowa należała do sejmiku województwa, a nie do rady miasta.
• Gdy gmina nie ma kompetencji, żeby coś zmienić, poproś radę o uchwałę-apel do Sejmu albo rządu. Fala takich uchwał w wielu gminach to mocny sygnał dla posłanek i posłów.
• Złożenie projektu uchwały to osobna wiadomość dla mediów lokalnych. Przyjdź z mieszkańcami na sesję.
• Argumentuj lokalnie: zdrowie, wizerunek miejscowości, praca dla lokalnych firm, poczucie sprawiedliwości. Rozliczaj władze z ich własnych planów i obietnic.
• Pilnuj terminów konsultacji, bo uwagi po terminie przepadają, i pytaj potem, jak je uwzględniono.
• Pisz do radnych i posłów z okręgu, przychodź na dyżury. Jeśli jedna osoba nie podejmie tematu, idź do kolejnej.

Koalicje i partnerzy

• Dobierz partnerów, którzy dodają wiarygodności (lekarki, eksperci, naukowcy), i takich, którzy pokazują szerokie poparcie (stowarzyszenia, przedsiębiorcy, kluby sportowe, parafie).
• Sojusz ponad podziałami sam jest przekazem. Przeciw umowie CETA występowali razem rolnicy, konsumenci, przedsiębiorcy i związki zawodowe.
• Zacznij od kilku prostych zasad, maksymalnie trzech, pod którymi może się podpisać każdy partner. Ogólne, mało kontrowersyjne sformułowania przyciągają więcej sygnatariuszy.
• Z każdym partnerem ustal osobę do kontaktu, zasady współpracy i to, jak podpisujecie materiały. Członków koalicji wymieniajcie alfabetycznie, bez podziału na „założycieli” i resztę.
• Napisz otwarcie, kto organizuje kampanię i kto ją finansuje.
• Akcja w wielu miejscowościach? Spisz prosty pakiet (nazwa, zasady, grafiki), zrób mapę wydarzeń i oddaj lokalnym organizatorom odpowiedzialność.

Więcej o koalicjach sieciowych w przewodniku Blueprints for Change.

Jak mówić, żeby ludzie działali

• Odwołuj się do wspólnych wartości: sprawiedliwości, troski o innych, wolności, ochrony przyrody.
• Nie bądź samotnym bohaterem. Daj rolę osobom, które podpisały: „zrobiliśmy to razem”.
• Gniew napędza działanie, ale potrzebuje ujścia. Daj ludziom konkretne zadanie i świętuj małe zwycięstwa.
• Hejt: zgłaszaj treści na platformach razem z innymi osobami, a treści łamiące prawo zgłaszaj do prokuratury ze zrzutem ekranu, adresem, datą i godziną. Skandalicznych wypowiedzi nie nagłaśniaj bez potrzeby.

O przeciwdziałaniu mowie nienawiści lokalnie piszemy w poradniku Przemysława Witkowskiego „Jak zatrzymać fale nienawiści?” (Akcja Demokracja, 2023, licencja CC BY-SA).

Jak zakończyć kampanię

• Napisz do osób, które podpisały: co się udało, co nie i dlaczego. Podziękuj. To najchętniej czytany mail w kampanii.
• Zostaw na stronie petycji podsumowanie: doręczenie, odpowiedź adresata, efekt.
• Zrób ewaluację: co zadziałało, co nie, czego się nauczyliście. Zapisz wnioski w jednym miejscu.
• Zadbaj o siebie i o zespół: wypoczynek, podziękowania, świętowanie zwycięstw, także małych.